تبلیغات
فرهنگ آبادی های خمین - سنگ نگاره چیست؟
 
درباره وبلاگ


با سلام
وبلاگی که در آن حضور یافته اید ، در مورد تاریخچه فرهنگی ، سیاسی روستاهای شهرستان خمین از استان مرکزی می باشد. امید است با شناسایی مناطق خاص این شهرستان ، گامی در جهت معرفی این شهرستان برداشته باشیم. جای دارد از کلیه عزیزانی که در گردآوری ، تهیه عکس و شناساندن این وبلاگ دخیل بوده اند به ویژه آقای علی مشهدی قدردانی شود.

مدیر وبلاگ : علی اکبر آب خیز
جستجو

آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
فرهنگ آبادی های خمین




سنگ نگاره چیست؟ سنگ نگاره ها در کجا قرار دارند؟ تصاویر سنگ نگاره ها بیانگر چیست؟

سنگ نگاره ها (Petroglyph)  دسته ای از آثار باستان شناسی است كه در مجموعه بزرگتری به نام هنر صخره ای می گنجد، شامل هر اثری از انسان كه روی سنگ طبیعی پیاده شده باشد از نقاشی های پیش از تاریخ بر دیوار غارها گرفته تا سنگ نگاره ها كه آثاری كنده شده روی سنگ ها و صخره های رها در طبیعتند.سنگ نگاره ها در همه قاره ها به جز جنوبگان،كه در دوران كهن هرگز محل زندگی انسان نبوده،پیدا شده اند.برای همین سنگ نگاره ها هنری جهانی هستند كه با شروع تمدن دشت نشینی،شكل گیری اجتماعات بزرگتر و آغاز كشاورزی نخستین نشانه های نیاز انسان به خط و علائم ارتباطی بوده اند.بیشترین پراكندگی سنگ نگاره ها در آفریقا، اسكاندیناوی، سیبری، جنوب غرب ایالات متحده، آمریكای جنوبی و استرالیا پیدا شده، اما با معرفی هزاران نقش در تیمره ایران را هم باید به جمع این مكان ها اضافه كرد.در تیمره تراكم نقش ها در امتداد یك دره بی اندازه غنی و باور نكردنی است. به همین دلیل ادعای اینكه تیمره قلب زنده هنر صخره ای در خاورمیانه است به هیچ وجه بزرگنمایی نیست.البته تیمره تنها منطقه سنگ نگاره ها در ایران نیست اگر چه احتمالا غنی ترین آنهاست این آثار در بسیاری از استان های ایران پیدا شده اند،همچون نقش های «سراوان» در سیستان و بلوچستان (از مهم ترین آثار نوسنگی در ایران) سنگ نگاره های كردستان، لرستان، فارس، میمند كرمان، شوشتر خوزستان و كوه ارنان یزد.همچنین در همسایگی تیمره هم سنگ نگاره های بسیاری در محلات و دلیجان، شمال خمین، و روستای آشنا خور شهرستان الیگودرز یافت شده اند.

باستان شناسان آغاز سنت سنگ نگاره ها را با پایان دوران پارینه سنگی و كوچ انسان از غارها به دشت ها و شروع نو سنگی همراه می دانند.به این ترتیب قدمت آنها را حداكثر 12هزار سال می دانند و اوج ظهور این آثار بسته به سرزمین های مختلف بین10 تا 5 هزار سال پیش تخمین زده می شود.اما این تخمین ها هنوز نا دقیق نیستند و سنگ نگاره های تیمره ممكن است پیشینه متفاوتی از این آثار نشان دهد كه شاید تا 5 هزار سال كهن تر از قدیمی ترین سنگ نگاره های شناخته شده باشد. قدمت سنجی سنگ نگاره ها به سادگی آثار باستان شناسی دوران تاریخی نیست،به خصوص در ایران كه این زمینه كاملا بكر است و سنگ نگاره های آن هنوز لرای بهترین متخصصان این رشته در جهان ناآشناست.سبك هنر سنگ نگاره ها،نمادهای بكاررفته، ابزارهای استفاده شده در حكاكی هر كدام برای كارشناسان معیار دیگری است كه با توجه به رطوبت محلی در طول زمان و جهت قرارگیری نقش ها نسبت به جهت عمومی مزش باد در منطقه، یا سر پناه داشتن نقش ها در مقابل برف و باران سنجیده می شود.عمق حك شده اغلب سنگ نگاره ها فقط حدود نیم سانتی متر است،آثار ضربه و روشنی زیر پوسته سنگ در بعضی از آنها به خوبی دیده می شود، در حالی كه بعضی دیگر كه كهن ترند یا سریع تر فرسوده شده اند، به رنگ سطح تیره سنگ درآمده و محو شده اند.در تیمره بسیاری از نقش ها در تخته سنگ های رو به شرق (خلاف جهت عمومی وزش باد)و بر دیواره هایی با زاویه عمود بر زمین حك شده اند كه طی هزاره ها از باد و باران كمتر فرسوده شوند.این آگاهی و توجه انسان پیش از تاریخ به قوانین طبیعت حیرت انگیز است. روش دقیق تر باستان شناسان و دیرین شناسان معمولا جست و جوی مواد ارگانیك یا زیستی در آثار و سنجش میزان كربن 14 در آنهاست. در این روش معروف به رادیو كربن از میزان كاسته شدن اتم های ناپایدار كربن 14 (كه نیمه عمر حدود 5700 سال دارند) نسبت به میزان اولیه آنها در ماده ارگانیك قدمت آثار یا بقایای موجودات سنجیده می شود. اما در سنگ نگاره های كهن كه نه در قعر خاك و درون غارها كه در محیط باز و تحت تاثیر عوامل طبیعی قرار دارند معمولا مواد ارگانیك به حد كافی برای این آزمایش ها باقی نمانده. در چند سال اخیر فناوری جدید روشی مبنی بر دستگاه طیف سنج شتاب دهنده در اختیار گذاشته كه برای تخمین قدمت فقط به ذره ای ماده ارگانیك در آثار نیاز دارند.

اما سنت استفاده از این نقش ها و حك كردن سنگ نگاره ها در دوران باستان به پایان نرسید.تقش های ساده و بدوی بز و میش و نمادهای اسرارآمیز سنگ نگاره ها هنوز در صنایع دستی ما باقی است، در فرش ها، نقش های سفال ها و به خصوص در آثار هنری عشایری همچون نقش های گبه ها. حتی در میان عشایر هنوز سنت حك كردن سنگ نگاره ها باقی است و چنین نقش هایی كه گاهی فقط چند سده یا حتی چند دهه قدمت دارند ممكن است محققان را به اشتباه بیندازند.سنگ نگاره های بز و میش در كوه های اطراف تخت جمشید و حتی روی آثار حجاری شده هخامنشیان (كه پس از ویرانی و رها شدن این آثار انجام شده) مثالی از ادامه این سنت است كه از 17 هزار سال پیش تا به امروز ادامه یافته است.

 

 

تصویر زندگی، نقش های ارتباطی، یا نمادهای آیینی

بز كوهی، انواع حیوانات از پرندگان و آهوان تا موجودات درنده، صحنه های شكار، نبردهای پهلوانی و علامت های مرموز مانند دایره نقره ها، تك مثلث ها و ساعت شنی ها، صلیب-دایره ها، نمادهای خورشید،نقطه چین ها، و حفره های كوچك پیاپی كه به فنجان نماها معروفند. این نقش ها چه می گویند؟ بعضی كارشناسان معتقدند سنگ نگاره ها فقط نمایش محیط اطراف انسان آن دورانند. در حالی كه متخصصان دیگری آنها را نمادهای آیینی می دانند كه برای درخواستی از طبیعت و آسمان ها یا شكرگزاری نقش می شده اند.بز كوهی که نقش اصلی در سنگ نگاره ها و سفالینه های فلات ایران و بین النهرین است، نماد رویش و باروری طبیعت دانسته می شود و ممكن است حك كردن آن نیایش درخواست باران، پایان زمستان یا شكرگزاری ظهور این علائم در طبیعت یا تمایل به جفت یابی بوده است.بعضی از نقش ها هم ظاهرا زبان اشاره ای است یا زبان رمزی كه شمن های هر قبیله استفاده می كرده اند.بعضی نقش ها ممكن است جهت های جغرافیایی، تقویم یا اجرام آسمانی را نشان دهند.برای انسان دشت نشین كه به كشاورزی رو آورده،اینها نیازهایی جدی است كه در دوران پارینه سنگی حس نمی شده است.بعضی نقش ها هم ممكن است نقشه راه باشند یا تابلوهای فرسخ شمار، یا مرز قلمرو میان قبایل را نشان دهند. اما بعضی از این بوم های سنگی به وضوح صحنه یك واقعه یا مراسم را نشان می دهند. یكی از زیباترین نقش های تیمره بر تخته سنگی بالای كوه، میان تنگ غرقاب و قیدو، مشرف به رودخانه است. در این تابلوی چهار متری به یك گراز بزرگ و خانواده اش حمله شده. از یك سو یك گرگ و یوزپلنگ تصویر شده اند و از سوی دیگر پلنگیاست و دو انسان اسب سوار كه بی پروا و كمند در دست به صحنه نزدیك می شوند. بر سر گراز و پلنگ برف می بارد و تابلو یك صحنه زمستانی را به تصویر می كشد. از آنجا كه پیشینه اهلی كردن اسب ها و سواری گرفتن  از آنها به اواخر هزاره پنجم پیش از میلاد در خاورمیانه بر می گردد قدمت این نقش كمتر  از شش هزار سال است.

بوم های سنگی دیگر در تیمره شكار های انفرادی و دسته جمعی، جنگ تن به تن، رقص های گروهی آیینی، زنان باردار و زایش نوزاد، شمن ها و جادوگران، كاروان شتر و صحنه های دیگری از زندگی پیش از تاریخ را نشان می دهند. یكی از نقش های تازه پیدا شده صحنه ای است كه چند تصاویر پیاپی روی یك بوم حركت بز كوهی را نشان می دهد. این نخستین نشانه های خلق انیمیشن و تصاویر متحرك در ذهن انسان است. برخی نقش ها معرف ابزار های شكار آن دورانند: كمند و قلاب سنگ، نیزه های یك سر و دو سر، گرز و چماق، شمشیر و در نقش های جدیدتر تیر و كمان. در یكی از زیباترین این نقش ها كه به سبب زاویه قرارگیری سنگ بسیار سالم مانده، مردی با كمند در حال شكار یك مارال است. شاخ های بلند و تیغه دار این گوزن قرمز چنان دقیق روی سنگ سخت آتشفشانی تصویر شده اند كه باور قدمت هزاران ساله این نقش دشوار است. در نقش های دیگر رد انواع جانوران پیدا می شود، انواع دیگر گوزن ها، شیر ایرانی و یوز پلنگ آسیایی، ماهی، لاك پشت، گاومیش و گور آسیایی.





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :


سه شنبه 15 اسفند 1396 :: نویسنده : علی *
نظرات ()
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر